دوبۍ، 13 فبروري، 2024 (وام) -- هیثم الغیس، د نفتو صادرونکو هیوادونو سازمان (اوپيک) عمومي منشي وویل چې د چاپیریال معیارونو ته غاړه ایښودل او پاکې انرژۍ ته لیږد باید په ټوله نړۍ کې د انرژي اصلي سرچینې په توګه په تیلو تکیه کولو سره ټکر ونلري.
الغیس د عمومي غونډې په جریان کې خپلې څرګندونې وکړې "ایا زموږ راتلونکی اقتصاد به لاهم د تیلو له لارې تمویل شي؟" د نړۍ د حکومتونو د سرمشریزې (ډبليوجۍايس) 2024 په دویمه ورځ چې د فبروري په 12-14 په دوبۍ کې د "راتلونکي حکومتونو جوړولو" تر عنوان لاندې جوړه شوې وه.
الغیس دې ته اشاره وکړه چې حکومتونه باید د تیلو کارولو او د چاپیریال ساتنې مسؤلیت ته د ژمنتیا او د فوسیل انرژي سرچینو کارولو تنظیم کولو نړیوال کنوانسیونونو پلي کولو ترمینځ توازن ترلاسه کولو لپاره لارې ومومي.
الغیس وویل، توازن ترلاسه شوی، د اقلیم د بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د چوکاټ کنوانسیون (يواينايفسۍسۍسئ) د احکامو په تعقیب سره، کوم چې دا بیانوي چې هیوادونه د خپلو چاپیریال او پرمختیایي پالیسیو په تعقیب د خپلو سرچینو څخه د ګټې اخیستنې خپلواک حق لري، او د دې ډاډ ترلاسه کولو مسؤلیت چې د دوی په واک یا کنټرول کې فعالیتونه د نورو ایالتونو یا د ملي حاکمیت له حدودو هاخوا سیمو چاپیریال ته زیان نه رسوي.
په دې برخه کې د متحده عربي اماراتو د هڅو ستاینه وکړه، د اوپیک عمومي منشي وویل چې متحده عربي اماراتو "د ملګرو ملتونو منشورونو ته ژمن دی، که څه هم دا د تیلو د تولید او صادرونکو هیوادونو څخه یو دی."
هغه زیاته کړه: "د پراختیا او اقتصادي جوړښت په برخه کې د متحده عربي اماراتو هوښیار او مخکښ لاره، پداسې حال کې چې چاپیریال ته درناوي او د اقلیم د بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د چوکاټ کنوانسیون اړتیاو ته غاړه ایښودل، د دې توازن ترلاسه کولو احتمال غوره شاهد دی."
الغیس ټینګار وکړ چې د انرژی سیسټمونو بدلون د یوې پریکړې پایلې سره یوه مهمه مسله استازیتوب کوي، او باید په واقعیت، عادلانه او هر اړخیزه توګه د واحد حل لارې څخه لیرې او د یوې داسې تګلارې په غوره کولو سره چې متنوع هراړخیز او مسؤل حلونو ته رسیدو کې اسانتیا رامنځته کوي.
سربیره پردې، الغیس روښانه کړه چې اقتصاد پوهان، د انرژۍ متخصصین، او د چاپیریال متخصصین تل د انرژۍ سکټور پورې اړوند شرایط او مفکورې لکه د "انرژی امنیت" یا "دوامداره انرژي" په اړه بحث کوي، مګر دوی ممکن یو مهم مسله له پامه غورځوي - "د انرژۍ فقر".
هغه وويل، په ډېرو هېوادونو کې تر اوسه لسګونه لرې پرتو کلي برېښنا ته لاسرسى نه لري، چې له امله يې د پخلي لپاره د اړتيا وړ انرژۍ د توليد لپاره په لرګيو تکيه کوي.
د دې پوښتنې ځواب چې "ایا زموږ راتلونکی اقتصاد به لاهم د تیلو له لارې تېل شي؟" د الغیس په وینا، باید زموږ د محلي او نړیوال اقتصاد د ملاتړ او پراختیا لپاره اړین د انرژۍ د ټولو سرچینو د ادغام ساتلو اړتیا په پوهیدو تمرکز وکړي.
هغه ټینګار وکړ چې د انرژۍ د نورو سرچینو لپاره د تیلو توزیع مسله یو غیر واقعیت لرونکی چلند دی ځکه چې دا یو مهم عنصر ضایع کوي چې ډیری صنعتونه د نوي کیدونکي انرژۍ سرچینو رامینځته کولو کې کارول شوي موادو تولید کولو پورې اړه لري. هغه وویل، د مثال په توګه، د لیتیم بیټرۍ د تیلو او د ټوکر صنعت څخه استخراج شوي خامو موادو څخه جوړیږي.
الغیس د "همکارۍ په اعالمیه" کې د ګډون لپاره د یو شمیر هیوادونو سره د مشورې په ترسره کولو کې د اوپیک هڅې روښانه کړې. هغه څرګنده کړه چې د دې اعلاميې موخه د ګډون کوونکو هېوادونو او د تېلو د توليدوونکو او مصرفوونکو هېوادونو ترمنځ د خبرو اترو د پياوړتيا او د تېلو د بازارونو د ثبات د ټينګښت او د تیلو صنعت د ټکنالوژۍ په ګډون په بېلابېلو برخو کې د همکارۍ د پياوړتيا په موخه د ټولو ښکېلو اړخونو په ګټه ده.
د نړۍ د حکومتونو د سرمشریزې2024، د 25 څخه د زیاتو دولتونو او حکومتونو مشران، له 85 څخه زیاتو نړیوالو سازمانونو، 140 حکومتونو، فکري مشرانو او کارپوهانو کوربه توب کوي، ترڅو د 200 مشهور ویناوالو سره په 110 متقابل ډیالوګونو کې د نړیوال راتلونکي رجحاناتو په اړه بحث وکړي. سرمشریزه به د 23 وزیرانو غونډو او اجرایوي غونډو کوربه وي چې د 300 وزیرانو هرکلی کوي.
ترجمه: محمدسليمان